^{Milletler Cemiyeti ve Türk Arşivlerine Göre}Gümrü'den Lozan'a Türkler ve Ermeniler

Ermeniler, Osmanlı Hükûmeti'nin 1915 yılında çıkardığı “Sevk ve İskân Kanunu” ile yapılan uygulamalar sonucunda Osmanlı Ermenilerine soykırım yapıldığını ve buna bağlı olarak bir buçuk milyon Ermeni'nin öldüğünü iddia etmektedirler. Ancak bugüne kadar söz konusu iddialarını kanıtlayan hiçbir belge ortaya koyamamışlar; buna rağmen, iddialarını tartışılmaz bir gerçek gibi sunup dünya gündemine sokmayı başarmışlardır.

Bu çalışmada; Ermenilerin Türk topraklarında “Ermenistan” kurma idealleri tarihsel süreç içinde değerlendirilmiş ve bugüne kadar bilinmeyen belgeler kullanılarak, 1922 yılının sonları itibarıyla Osmanlı Ermenilerinin büyük kısmının hayatta olduğu tespit edilmiştir. Özellikle Ermenistan Cumhuriyeti'nin 28 Kasım 1920'de Türkiye'ye verdiği nota, bu tespiti mümkün kılmaktadır. Notada yer alan bilgilerin, Lozan Konferansı sırasında Türk heyetinin Konferans'a sunduğu en önemli kanıtlardan biri olduğu ve bu kanıtların da etkisiyle Ermeni taleplerinin Konferans'ta kabul edilmediği anlaşılmıştır.

Osmanlı ve Rus imparatorluklarının yıkılmasından sonra bunu fırsat olarak gören Ermeniler, kendi millî devletlerini kurmak istemiş ve bu imparatorlukların bazı toprakları üzerinde hak iddia etmişlerdir. Lakin Osmanlı Devleti ve Rusya, İngiltere, Fransa gibi çeşitli devletler tarafından yapılan nüfus istatistiklerinden anlaşılmaktadır ki Ermeniler, Türkiye'nin hiçbir bölgesinde ve hiçbir zaman nüfus çoğunluğuna sahip olmamışlardır.